Zawał mózgu

Zawał mózgu (infarctus cerebri)
- zmiana lokalna, powstaje wskutek niedokrwienia albo w następstwie zamknięcia światła tętnic mózgowych, albo bez zamknięcia.
Zamknięcie światła jest powodowane przez zator lub zakrzep, rzadziej przez ucisk tętnicy z zewnątrz.
Zawał bez zamknięcia światła naczyń zdarza się po tępym urazie czaszki albo po epizodzie nagłego spadku ciśnienia tętniczego, np. po chwilowym zatrzymaniu czynności serca, w częstoskurczu napadowym, omdleniu albo we wstrząsie.

Czasem zawały (bez zamknięcia światła) powstają w strefie pogranicza obszarów unaczynianych przez różne tętnice. W tej okolicy ciśnienie tętnicze jest najniższe, a przepływ krwi najsłabszy, co się szczególnie nasila po spadku ciśnienia w krążeniu dużym. Porównuje się to do sytuacji „ostatniej łąki", najsłabiej zaopatrywanej w wodę na terenie sztucznie nawadnianym. Zawały mózgu zdarzają się najczęściej nad ranem, ponieważ wówczas jest największy fizjologiczny spadek ciśnienia krwi.

Istotne znaczenie ma wydolność koła tętniczego Wilizjusza. Niestety, w wielu przypadkach jest ono niewydolne wskutek nieprawidłowości rozwojowej (w ocenie różnych autorów od 10 do 60%).
Często przyczyny zawału trzeba szukać w tętnicy szyjnej wewnętrznej.

Zazwyczaj powstaje zawał blady w postaci ogniska martwicy rozpływnej (ryc. 23.6).
W pierwszych godzinach docierają do niego liczne granulocyty obojętno-chłonne, po 48 h - makrofagi.
Przybierają one postać kulistych tworów o cytoplazmie obładowanej tłuszczem, piankowatej w obrazie mikroskopowym.
Ognisko drobne może się zagoić przez bliznę glejową, większe kończy się jamą poudarową.

Zdarza się również zawał wtórnie ukrwotoczniony, kiedy to zostanie przywrócona drożność tętnicy uprzednio zamkniętej, np. po rozpuszczeniu skrzepliny.
Zawał taki, podobnie jak zawały blade, mieści się najczęściej w jądrach podstawy i istocie białej półkul.

Zawał pierwotnie krwotoczny
- jest charakterystyczny dla kory mózgu i bywa najczęściej następstwem zatoru.
Dzięki krążeniu obocznemu do tkanki obumierającej dopływa krew i przepaja ją.

Niedokrwienie mózgu bez całkowitego przerwania dopływu krwi kończy się tzw. martwicą niezupełną (wybiórczą): w korze giną neurony, w istocie białej rozpada się mielina.
Przemijające napady niedokrwienia bez skutków morfologicznych zdarzają się u ludzi z:
1) nasiloną miażdżycą tętnic mózgowych lub szyjnych (transient ischaemia),
2) w razie spadku ciśnienia tętniczego,
3) skurczu tętnicy,
4) mikro-zatoru
5) mikro-zakrzepu
6) w zespole kradzieży podobojczykowej.