Obrzęk mózgu

Obrzęk mózgu (oedema cerebri)
- polega na gromadzeniu się płynu w przestrzeniach między włóknami nerwowymi istot białej, a oprócz tego także, w komórkach glejowych, nerwowych i śródbłonka.


Wyróżnia się trzy mechanizmy powstawania obrzęku mózgu, niejednokrotnie nakładające się na siebie:

1. Mechanizm naczyniopochodny, odzwierciedlający naruszenie bariery krew (włośniczki)-mózg.
Proces ten zachodzi wokół „guzów" mózgu i rozszerza na cały narząd (nowotwory, wylew krwi, zawał, urazy, ropień, ziarniniak, pasożyt).
W istocie białej płyn dostaje się do przestrzeni międzykomórkowej i między włókna, co powoduje ich rozsuwanie.
W istocie szarej astrocyty wychwytują płyn, a komórki zbliżają się do siebie.

2. W wodogłowiu wewnętrznym pompa sodowa powierzchni komorowej komórek wyściółki zawodzi i płyn mózgowo-rdzeniowy przesącza się do istoty białej mózgu, do przestrzeni poza włóknami.

3. Mechanizm cytotoksyczny, stanowiący zaburzenie metabolizmu komórek w wyniku niedokrwienia (neurony) albo działania toksyn, takich jak cyjanek, CO czy sublimat (astrocyty).
Na skutek przerwania działania pompy sodowej, woda cytoplazmy wydostaje się na zewnątrz komórek.

Obrzęk mózgu powoduje zaburzenia świadomości i objawy zwiększonego ciśnienia śródczaszkowego.
W przypadku wklinowania migdałków móżdżku do otworu potylicznego wielkiego jest on bezpośrednią przyczyną śmierci.
Makroskopowo stwierdza się zwiększenie masy mózgu i jego rozmiarów.
Opona twarda jest napięta, zakręty poszerzone i spłaszczone, rowki zaciśnięte, komory zwężone.
Tkanka mózgowa jest wypierana w kierunku wcięcia namiotu (wklinowanie hipokampa) i otworu potylicznego wielkiego (wklinowanie migdałków).

Obrzęk mózgu jest często zjawiskiem agonalnym. Stanowi on także groźne powikłanie:

- guzów mózgu i operacji neurochirurgicznych (dawniej był on główną przyczyną niepowodzeń operacji układu nerwowego),
- ognisk krwotocznych i zawałów mózgu.

Jak wiadomo, stan ludzi, którzy pozostają przy życiu po przebyciu udaru, w jakimś stopniu się poprawia. Zależy to od ustąpienia lub opanowania obrzęku istniejącego około zmiany, która spowodowała udar.
U ludzi młodych i starych obrzęk pojawia się we wczesnej fazie udaru, ale u tych ostatnich rozwija się ponownie po 7-10 dniach.
Tak więc osoby starsze należy obserwować szczególnie uważnie, aby uniknąć zaskoczenia tą drugą fazą obrzęku.